Realizacja programu

„Ratujmy cmentarze naszych przodków”

                                  W/w program został nagrodzony w konkursie

„Kultura bliska 2002”

Fundacji Wspomagania Wsi w Warszawie

Autor programu : Jan Kalinowski

GOKSiR w Górnej Grupie

Górna Grupa , październik 2003


 

 „Kultura bliska” /program konkursowy/

 

Tytuł projektu : „Ratujmy cmentarze naszych przodków”

Nazwa organizacji przystępującej do konkursu : Gminny Ośrodek Kultury,Sportu i Rekreacji

w Górnej Grupie ul Świecka 8 86-134 Dragacz

Rok założenia : 22 maja 1980 r

Forma prawna: Samorządowa placówka gminy Dragacz

Dokładny adres: Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Górnej

Grupie ul. Świecka 8; 86-134 Dragacz tel. 0 prefix 52 –3305125;

33 06126 powiat Świecie n/W woj. kujawsko-pomorskie ,

e-mail : goksirggrupa@poczta.onet.pl ,

kalinowski1@poczta.onet.pl

Odpowiedzialny za projekt : dyr.GOKSiR Jan Kalinowski

Opis dotychczasowej działalności : patrz załącznik nr 1.

Streszczenie projektu : W ramach projektu zamierzamy wspólnie z pomocą Urzędu Gminy w Dragaczu / pracownicy w ramac robót interwencyjnych/ oczyścić 2 cmentarze holenderskie na terenie gminy. Ponadto zamierzamy wykonać ogrodzenie i umieścić tabliczki w 4 językach. Cmentarze te znajdują się w opłakanym stanie a odwiedzający gminę potomkowie dawnych osadników niezbyt pochlebnie oceniają aktualny stan cmentarzy i stąd nasze działania aby to poprawić. Zmiana wyglądu cmentarzy podniesie atrakcyjność odwiedzanych miejsc na terenie gminy.

Pełny opis programu : patrz załącznik nr 2

Szczegółowy budżet : patrz załącznik nr 3

Planowany okres realizacji projektu : styczeń – grudzień 2003

Dalsze plany : Po zakończeniu realizacji tego projektu zamierzamy kontynuować działania w zakresie dziedzictwa kulturowego szczególnie w zakresie utworzenia „Izby regionalnej” , w której znalazłyby miejsce eksponaty z czasów osadnictwa holenderskiego jak również historii najnowszej.

„Ratujmy cmentarze naszych przodków”/ projekt konkursowy/ zał.2

 

W ramach projektu zamierzamy doprowadzić do stopniowego odnowienia starych cmentarzy znajdujących się na terenie gminy Dragacz , które mogą stać się w najbliższym czasie miejscem odwiedzanym przez potomków dawnych osadników . Działania nasze zmierzają do ich odchwaszczenia , wycięcia zbędnych krzewów i drzewek , ustawienia poprzewracanych nagrobków , ogrodzenia oraz umiejscowienia tabliczek z napisami w językach : polskim, niemieckim , holenderskim i angielskim.

Jako pierwszy , z pomocą UG w Dragaczu korzystając z pomocy pracowników zatrudnionych w ramach prac interwencyjnych oczyściliśmy cmentarz w Dragaczu gdzie należałoby w następnej kolejności teren cmentarza pokryć drobnym kamieniem lub grysem kamiennym. Już dzisiaj mamy deklarację pedagogów Szkoły Podstawowej w tej miejscowości o objęciu opieką cmentarza znajdującego się w odległości 30 m od budynku szkoły pod warunkiem zakończenia prac związanych z jego wyglądem.

Koszt tego przedsięwzięcia : 3.600,00 zł

Ponadto w ramach projektu zamierzamy przystąpić do przywrócenia do normalnego stanu cmentarza holenderskiego w Wielkim Zajączkowie i podobnie jak na cmentarzu w Dragaczu wyciąć zbędną roślinność , odchwaścić , postawiać poprzewracane nagrobki , ogrodzić i wykonać tabliczkę w czterech językach. Cmentarz ten wielkością podobny do cmentarza w Dragaczu wymaga tych samych nakładów finansowych tj. kwoty ok. 3.600,00 zł.

Łącznie nasze potrzeby wynoszą 7.200,00 zł .

Kwota ta gwarantuje nam przywrócenie do dawnego wyglądu tych dwu z sześciu cmentarzy holenderskich na terenie gminy a jednocześnie pozwoli na pokazywanie tych miejsc odwiedzającym nas turystów w ramach tzw. turystyki sentymentalnej. W dalszej kolejności będziemy starać się o środki finansowe aby z pozostałych cmentarzy , na których znajduje się już niewiele nagrobków aby je przenieść na odrestaurowane cmentarze w Dragaczu i Wielkim Zajączkowie.

Równocześnie na łamach naszej gazety –„Informatora Gminy Dragacz” będziemy przekazywać społeczeństwu wiedzę na temat tych miejsc , które w przeszłości, z uwagi na niewielką wiedzę społeczeństwa były traktowane jako cmentarze poniemieckie.

Również wiele naszych dokumentów historycznych przekazujemy szkołom i bibliotekom w celach edukacyjnych.

Nasze działania zmierzają również do pokazania władzom samorządowym o walorach turystycznych naszej gminy znajdującej się na terenie Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Wisły a zabytkowe obiekty, w tym również cmentarze są w ten krajobraz wplecione i należy te obiekty otoczyć szczególną opieką.

O walorach turystycznych informujemy na naszych stronach internetowych ośrodka i gminy . Strony te zostały założone przez moją skromną osobę i jako pasjonata prowadzone.

Ocalenie od zapomnienia cmentarzy naszych przodków będzie naszym celem na najbliższe kilka lat a każda pomoc z zewnątrz w realizacji będzie ułatwiać nasze działania.

Chcemy również zwrócić się do samych holendrów z prośbą o wsparcie i mam nadzieję również ją otrzymać.

Proszę zatem władze Stowarzyszenia o zrozumienie i przychylność w realizacji naszego planu.

 

Dyrektor GOKSiR w Górnej Grupie

Jan Kalinowski

Zał. nr 3

Szczegółowy budżet programu

„Ratujmy cmentarze naszych przodków”

Cmentarz w Dragaczu

- pracownicy w ramach tego przedsięwzięcia – koszty ponosi gmina

- materiały : cement , żwir na ogrodzenie - 500,00 zł

- grys , tłuczeń - 2000,00 zł

- deski - 500,00 zł

- farby , impregnaty - 300,00 zł

- tablica informacyjna - 300,00 zł

razem : 3.600,00 zł

Cmentarz w Wielkim Zajączkowie

 

- pracownicy w ramach tego przedsięwzięcia – koszty ponosi gmina

- materiały : cement , żwir na ogrodzenie - 500,00 zł

- siatka i słupki ogrodzeniowe - 2000,00 zł

- deski - 500,00 zł

- farby , impregnaty - 300,00 zł

- tablica informacyjna - 300,00 zł

razem : 3.600,00 zł

Realizacja programu „Ratujmy cmentarze naszych przodków”

Pilotując na terenie gminy Dragacz wiele wycieczek turystycznych największą trudność sprawiało nam wytłumaczenie zwiedzającym dlaczego tak mało wagi przywiązuje się do utrzymania w należytym porządku nieczynnych już nekropolii. Jedynym wytłumaczeniem był brak środków finansowych. Te stare nekropolie , na których spoczywali potomkowie pierwszych osadników były również przedmiotem naszych badań historycznych, które pozwoliły nam na odkrycie wielu ciekawostek z przeszłości gminy, które wzbogaciły nasze archiwalia. Jak wyglądały cmentarze przed przystąpieniem do realizacji w/w programu obrazują poniższe zdjęcia. Wiele poprzewracanych stelli/nagrobków/ , jak również wiele niepotrzebnych krzewów i roślin zakrywających te przepiękne zabytkowe miejsca wiecznego spoczynku. Aby to co najcenniejsze zachowało się w dobrym stanie postanowiliśmy opracować program ratowania cmentarzy / w roku 2003 te najbardziej zaniedbane i najbardziej widoczne i odwiedzane /

 

Cmentarz w Dragaczu / porozrzucane stelle,chwasty, zbędna roślinność/ foto: J.Kalinowski

 

Cmentarz w Wlk.Zajączkowie / przed renowacją/ foto: J.Kalinowski

Przystępując do realizacji programu należało w pierwszym rzędzie usunąć zbędne krzewy i roślinność, która porastała na cmentarzach w Dragaczu i Wlk.Zajączkowie .Dzięki wsparciu Urzędu Gminy w Dragaczu ośrodek nasz miał do dyspozycji dwóch pracowników w ramach tzw. „robót interwencyjnych” oraz pilarza i kosiarza, którzy wykarczowali zbędne krzewy. Ponieważ chwasty mają to do siebie , że bardzo szybko odrastają, jednym z największych problemów było ich systematyczne usuwanie. Ponieważ mechaniczne ich likwidowanie nie przynosiło oczekiwanych rezultatów należało sięgnąć po środki chemiczne w postaci preparatu „Roundup” jak również siarczan amonu , który w połączeniu przyspieszał działanie środka i pozwalał na przyspieszenie reakcji z roślinnością.

Cmentarz w Zajączkowie po częściowym wykarczowaniu

Pierwszym cmentarzem , który restaurowano był cmentarz w Dragaczu , który w trakcie prowadzonych robót niwelacyjnych odkrył przed pracownikami swe tajemnice w postaci dwóch stelli mennonickich przysypanych warstwą ziemi .Zostały one podniesione i odświeżone co prezentują poniższe zdjęcia .

 

    

Odkopane stelle mennonickie / foto: J.Kalinowski/

 

Kolejnym etapem robót na cmentarzu w Dragaczu było wyrównanie terenu i wytyczenie ogrodzenia. Ogrodzenie wykonywano etapami tj:

- przycięcie słupków ogrodzeniowych wraz z malowaniem antykorozyjnym,

- osadzanie metalowych słupków oraz ich wbetonowanie i pomalowanie,

- osadzenie bramki wejściowej

- naciąganie i mocowanie siatki

Końcowy efekt tych prac pokazują poniższe fotografie :

 

Bramka wejściowa i ogrodzenie cmentarza w Dragaczu , foto: J.Kalinowski

 

Po wykonaniu niezbędnych prac w Dragaczu pracownicy przystąpili do renowacji cmentarza w Wlk.Zajączkowie . Po usunięciu zbędnej roślinności , krzewów i śmieci , które znajdowały się na terenie cmentarza pracownicy rozpoczęli montaż ogrodzenia , które podobnie jak w Dragaczu montowano etapami.Po miesiącu prac efekt był nieoczekiwany bowiem cmentarz do tej pory od strony drogi biegnącej przez Wlk.Zajaczkowo był niewidoczny . Poniższe zdjęcia pokazują ogrom prac włożony w renowację tej zapomnianej nekropolii.

 

 

 

 

 

 

 
 

 Końcowy efekt prac w Wlk. Zajączkowie/ foto : Jan Kalinowski/

Realizacja programu była przedsięwzięciem dość trudnym jak na nasze warunki ,jednakże dzięki przychylności władz samorządowych gminy Dragacz otrzymaliśmy wsparcie w postaci zatrudnienia wspomnianych wcześniej pracowników, którzy wykonali ogromny wysiłek przywracając miejscom pamięci należny im szacunek. Na szczególne wyróżnienie zasłużyli : Zbigniew Szczygieł i Albin Kiełczyński , którzy przez cały okres byli w dyspozycji realizatorów programu.

Na zdjęciu od lewej : Albin Kiełczyński i Zbigniew Szczygieł – foto: Jan Kalinowski

Autor programu Jan Kalinowski – dyrektor GOKSiR-u w Górnej Grupie oprócz nadzoru był również zaopatrzeniowcem dokonując zakupu wszystkich materiałów niezbędnych do wykonania prac jak również wykonał dokumentacje fotograficzną dla potrzeb programu jak również lokalnych mediów.

Zakład Ślusarsko-Kotlarski Pana Bogdana Smagłego wykonał dla naszych potrzeb szereg prac ślusarskich / przycinanie słupków z rur stalowych, spawanie, wykonanie bramek wejściowych i innych/.

Końcowym akcentem realizacji programu było umieszczenie tabliczek informacyjnych na obu cmentarzach.

Działania nasze zostały dostrzeżone przez wielu mieszkańców, którzy w początkowym okresie prac krytycznie odnosili się do programu lecz w miarę postępu prac jak również informacjom przekazywanym za pośrednictwem mediów i osobistych kontaktów , poszerzaniu wiedzy historycznej opinia ulegała radykalnej zmianie.

Działanie nasze dały również inny skutek polegający na odrestaurowaniu cmentarza ewangelickiego w Górnej Grupie, który z pomocą pracowników Urzędu Gminy wykonali Ojcowie Werbiści z Seminarium w Górnej Grupie.

W trakcie robót odwiedzały naszą gminę liczne wycieczki potomków dawnych osadników i opinie ich o odświeżaniu zapomnianych nekropolii świadczą o tym ,że program zyskał powszechną akceptację .

Świadczy o tym również zainteresowanie pracowników Biura Dokumentacji Zabytków w Bydgoszczy, którzy na cmentarzach wykonali szereg fotografii jak również wiele zapisów .

Mam nadzieję , że powyższy opis realizacji programu w pełni usatysfakcjonuje Fundację , która pomogła nam dokonać rzeczy niezmiernie ważnej dla minionych i przyszłych czasów.

Pragnę również poinformować ,że końcowym efektem zainteresowana jest również prasa lokalna, która towarzyszyła nam w trakcie wykonywania prac.

 

Jan Kalinowski

GOKSiR w Górnej Grupie